Przełam schemat

201504Maj

Ilekroć w naszej głowie pojawia się myśl na temat zdolności kobiet do prowadzenia pojazdów lub poziomu inteligencji funkcjonariuszy policji poddajemy się szkodliwym schematom, którymi próbujemy uprościć sobie rozumienie świata. To stereotypy. Skoro tak powszechne, to dlaczego szkodliwe?

Homo sapiens szuka sensu

Tak to już z nami jest, że widząc jakieś zachowanie czy obserwując proces, dążymy do jego zrozumienia, szukamy przyczyny. I dobrze. To nas rozwija i leży u podstaw każdej dziedziny wiedzy. W codziennym życiu, wielokrotnie zakładamy przyczyny danego zachowania, zwłaszcza jeśli jest dla nas nietypowe. Naukowcy[1] nazwali tę naszą tendencję atrybucją. Na podstawie zaobserwowanych efektów, przypisujemy przyczyny lub cechy, które efekt ten wywołały. Zawsze wykraczając poza posiadane informacje. Oto przykład:
Fakt:
Chłopak ukradł coś w sklepie 
Atrybucje:

  • nie ma pieniędzy na jedzenie, biedy człowiek
  • w tej dzielnicy jest niebezpiecznie, pełno tu złodziei
  • chuligan, pewnie nie miał go kto w domu przypilnować i zamiast siedzieć w szkole, szwenda się po okolicy i kradnie z nudów.

Zwróćcie uwagę, ile informacji mieliśmy "na wejściu", a ile mamy "na wyjściu". Mało tego, nasze wnioski, oparte na znikomych danych powodują, że mamy już konkretne nastawienie do sprawcy kradzieży - albo się nad nim litujemy albo się go obawiamy - i to na podstawie wytworzonych w naszej głowie schematów.

Człowiek uczy się przez całe życie

Niestety, nie tylko tego, co pożyteczne. Nabywamy także uprzedzeń i stereotypów - schematów, które są uproszczeniem rzeczywistości, generalizacją, która ma ułatwić rozumienie świata.
Stereotyp to przypisywanie tych samych cech każdej osobie, należącej do danej grupy, bez uwzględniania różnic, wynikających z indywidualnych cech poszczególnych jednostek. Stereotypów uczymy się już w bardzo młodym wieku, bo to wtedy poszukujemy najprostszych wyjaśnień świata.  Na stereotypach budujemy uprzedzenia czyli negatywne postawy w stosunku do danej grupy. Czy jednak stereotyp zawsze jest szkodliwy? Przecież w ten sam sposób przypisujemy ludziom także pozytywne cechy? Np. uznajemy Niemców za solidnych i uporządkowanych. 
Niezależnie od wartości przypisywanej cechy, stereotyp jest pomocny czy potrzebny tylko wtedy jeśli ma odniesienie do rzeczywistości - do doświadczenia czy wyników konkretnego badania.

Szkodliwość stereotypu

Każdy z nas posługuje się codziennie tego rodzaju uproszczeniami rzeczywistości. Warto mieć świadomość tego, jak bardzo ogranicza nas poznawanie świata i ludzi przez pryzmat stereotypów. Jeśli z założenia uznaję, że dana grupa zawodowa czy etniczna ma dane cechy, to sam zamykam się na jej poznanie, na wartości, które może wnieść do mojego życia osobistego czy zawodowego. Ofiarą uprzedzeń i stereotypów padają nie tylko przedstawiciele płci, narodów czy zawodów, ale także np. absolwenci konkretnych kierunków czy uczelni. Ile jesteśmy w stanie powiedzieć na temat humanistów czy inżynierów, nie znając osobiście żadnego z nich? ;)
Nawet, jeśli stereotyp nie jest wprost obraźliwy czy negatywny, zawsze wyklucza poznanie indywidualnych cech jednostki czyli tego, co leży u podstaw naszych najtrwalszych i najbardziej wartościowych relacji.



[1] E. Aronson, Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa 2002, s.281

 
Tagi:

Komentarze