Blog Wyższej Szkoły Logistyki w Poznaniu Naukowy punkt widzenia Zjawisko Forrestera w sieciach dystrybucji – ciekawostka historyczna, czy wciąż aktualny problem?

Zjawisko Forrestera w sieciach dystrybucji – ciekawostka historyczna, czy wciąż aktualny problem?

Zjawisko Forrestera w sieciach dystrybucji – ciekawostka historyczna, czy wciąż aktualny problem?

201428Kwi

Podejmując tematykę sieci dystrybucji, czy to od strony teorii naukowej, czy to od strony praktyki biznesowej, zwykle w pewnym momencie wypływa na pierwszy plan kwestia zjawiska Forrestera, określanego także mianem efektu byczego bicza (bullwhip effect, whiplash effect). Efekt ten po raz pierwszy opisał i wyjaśnił Jay Forrester (stąd jego nazwa). Efekt związany jest z tym, iż zmiany popytu menadżerowie traktują tendencyjnie: jeśli popyt wzrósł, to będzie rosnąć; jeśli popyt spadł, to będzie spadać. Prowadzi to do przeszacowania wielkości popytu w górę lub w dół (tzw. błąd kontynuacji trendu).

Efekt byczego bicza polega na coraz bardziej wzmocnionym przenoszeniu zmian popytu w górę łańcucha dostaw (od detalisty przez hurtownika do producenta). Informacja przekazywana kolejnemu ogniwu jest zafałszowana: prócz rzeczywistej zmiany popytu zawiera w sobie decyzje o polityce kształtowania wielkości zapasów danego ogniwa. Nie bez znaczenia jest też okres reakcji pomiędzy momentem złożenia zamówienia a otrzymaniem dostawy (luka czasowa). Powoduje to powstawanie coraz większej zmienności potrzeb w łańcuchu dostaw (skala odchylenia na każdym z ogniw przybiera na sile).

Eskalacja zjawiska Forrestera w łańcuchu dostaw
Rysunek. Eskalacja zjawiska Forrestera w łańcuchu dostaw.

Za czynniki wywołujące efekt Forrestera uważa się: wahania popytu na rynku detalicznym, zmiany cen - zwłaszcza uprzednio zakomunikowane, racjonowanie dostaw, braki produktów, dedykowanie dużych jednostek ładunkowych, niestabilną politykę zapasów, długi łańcuch dystrybucji z wieloma ogniwami pośrednimi. Warto zatem analizować przyczyny zmian popytu na rynku pod kątem wymienionych czynników, gdyż mogą one wyjaśnić sytuację i pomóc w uniknięciu pułapki efektu Forrestera.

W celu empirycznego doświadczenia zjawiska Forrestera, w Massachusetts Institute of Technology została opracowana symulacja pod nazwą gra piwna (beer game). Symulacja ta umożliwia trenowanie umiejętności menedżerskich w roli sprzedawcy detalicznego, hurtownika albo szefa browaru (magazynu browarowego). Zadaniem każdego gracza jest analiza danych, ustalanie strategii i podejmowanie decyzji. Celem gry jest wygospodarowanie maksymalnego zysku. Odbywa się to poprzez próbę optymalizowania składania zamówień i ich realizacji w postaci dostaw.

Mechanizm działania zjawiska Forrestera jest następujący: wzrost wielkości popytu w dole łańcucha dostaw (poziom detalu) powoduje gwałtowny wzrost zamówień w górnych ogniwach łańcucha dostaw (wyższe poziomy sieci dystrybucji); skutkuje to tym, że istniejące zapasy zostają bardzo szybko rozdysponowane, sieć zostaje wyczyszczona z zapasów; dalej sytuacja wygląda tak, że popyt (zamówienia) stale rosną, ale bieżące dostawy nie są w stanie pokrywać potrzeb; w końcu popyt się załamuje (zmiana preferencji na inny produkt), co objawia się najpierw spadkiem a potem zanikiem zamówień; na końcu sieć dystrybucji napełnia się zapasami (teraz już nikomu nie potrzebnymi), pochodzącymi z dostaw, które są wynikiem złożonych wcześniej zwiększonych zamówień. Opisana relacja pomiędzy wielkością zamówień a poziomem zapasów poszczególnych ogniw sieci dystrybucji została przedstawiona w pracy www.logforum.net/vol5/issue2/no3/5_2_3_09.pdf (strony 7-10).

W ramach podsumowania pozwalam sobie zadać pytanie do dalszej dyskusji: czy we współczesnych sieciach dystrybucji efekt Forrestera jest wciąż aktualny i tak kłopotliwy? Jak radzić sobie w praktyce z jego niwelowaniem (biznesowe sposoby przeciwdziałania)?

 

Komentarze

Rafal
2016-11-17   22:18

Sądzę ,że efekt Forrestera jest wciąż aktualny ,jest wręcz ignorowany przez sieci dystrybucji albo przynajmniej ci co się zajmują dystrybucją nie mają o tym efekcie pojęcia.

Informacje o autorze

dr inż. Roman Domański
dr inż. Roman Domański

Doktor nauk technicznych, adiunkt w Katedrze Systemów Logistycznych Wyższej Szkoły Logistyki w Poznaniu. Autor i współautor około 40 publikacji naukowych, 6 projektów wdrożeniowych dla przemysłu, uczestnik 4 grantów badawczych. Oprócz działalności edukacyjnej prowadzi także szkolenia biznesowe oraz udziela doradztwa w przemyśle. Zajmuje się tematyką zarządzania i logistyki. Specjalizuje się w obszarze logistyki, zaopatrzenia i produkcji.