Wózki jezdniowe - rodzaje uprawnień

201608Mar

Wózki jezdniowe, bo taka jest prawdziwa nazwa tych urządzeń, umożliwiają przewożenie materiałów o znacznej masie, ułatwiając przez to funkcjonowanie przedsiębiorstw, gdzie podstawą działalności jest magazynowanie i transport.  Często w potocznym języku możemy spotkać się z innymi określeniami jak: wózki widłowe, widlaki, sztaplarki czy raki. Nawiązanie do wideł w potocznym nazewnictwie wynika z faktu, iż jest to najpopularniejszy rodzaj osprzętu wykorzystywanego w tych urządzeniach, ale nie jedyny. Najbardziej prawidłowym określeniem jest użycie nazwy - wózki jezdniowe, ponieważ tylko ona oddaje charakter całego zróżnicowania, jakie występują wśród tych urządzeń. 

Wózki jezdniowe należą do grupy UTB (Urządzeń Transportu Bliskiego), więc znajdują zastosowanie niemal w każdej gałęzi przemysłu zarówno w magazynach, produkcji, transporcie czy handlu. Wśród wózków jezdniowych możemy spotkać się z tak prostymi urządzeniami jak wózki unoszące ręczne (tzw. paleciaki oraz skomplikowane wózki systemowe czołowo-boczne VNA, które pracują w wąskich korytarzach magazynów wysokiego składowania. To zróżnicowanie i poziom skomplikowania tych urządzeń oraz różne rodzaje uprawnień powoduje, że pojawiają się kwestie dotyczące kompetencji operatora wózka jezdniowego. W tym krótkim artykule postaram się w kilku punktach omówić ten problem.

Jakie uprawnienia/szkolenia są potrzebne by używać wózków jezdniowych?

Oczywiście odpowiedź na to pytanie nie jest prosta, ponieważ istnieją, co najmniej cztery klasyczne drogi, dzięki którym możemy uzyskać prawo do poruszania się wózkami jezdniowymi. Są nimi:

  1. Imienne zezwolenie (uprawnienia wewnętrzne)
  2. Kwalifikacja UDT
  3. Książeczka operatora IMBiGS (Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego)
  4. Instruktaż stanowiskowy

Wszystkie one różnią się od siebie i mają trochę inny charakter, dlatego nie zawsze mogą znaleźć zastosowanie do wszystkich zadań. A to niezwykle istotne, jeśli chodzi o bezpieczeństwo procesów magazynowych oraz odpowiedzialność, jaką ponosi operator.  

Ad. 1 Wewnętrzne uprawnienia na wózki jezdniowe, czyli imienna zgoda

Uprawnienia wewnętrzne, czyli imienna zgoda na użytkowanie wózków jezdniowych to obecnie jedna z najpopularniejszych dróg zdobycia uprawnień do prowadzenia tych urządzeń szczególnie w firmach gdzie występuje duża rotacja pracowników i pracodawcy nie opłaca się organizować egzaminu przed komisją UDT. Zasada zdobywania tych uprawnień jest dość prosta, ale należy pamiętać o kilku istotnych elementach, aby takie uprawnienia miały swoją moc prawną. By zdobyć uprawnienia tą drogą należy ukończyć kurs. Istnieje wiele firm, które organizują takie kursy zarówno u pracodawcy jak i na wolnym rynku, pamiętać jednak należy, że kurs jest ważny wtedy i tylko wtedy, jeśli jest zorganizowany w oparciu o program stworzony i udostępniony przez UDT. By mieć pewność, że firma posiada oryginalny program nauczania i może przeprowadzać takie szkolenia wystarczy odnaleźć ją w „Wykazie firm posiadających program szkolenia udostępniony przez Urząd Dozoru Technicznego.” Warto wspomnieć, że do 2010r. oprócz UDT opracowywaniem programów kursów do obsługi wózków jezdniowych zajmował się również Ośrodek Doskonalenia Kadr w Mysłowicach. Ich programy zostały przejęte przez UDT i nadal są aktualne. Czas trwania takiego kursu jest zróżnicowany w zależności od rodzaju wózka, na który chcemy zdobyć uprawnienia i wynosi odpowiednio dla poszczególnych wózków (godzina lekcyjna, czyli 45 min)

  • 13 godzin - wózki jezdniowe unoszące
  • 26 godzin - wózki jezdniowe naładowne i ciągnikowe
  • 42 godziny - wózki podnośnikowe prowadzone i zdalnie sterowane (kategoria urządzeń III WJO)
  • 59 godzin - wózki podnośnikowe z wyłączeniem specjalizowanych (kategoria urządzeń II WJO)
  • 81 godzin - wózki podnośnikowe specjalizowane (kategoria urządzeń I WJO, głownie wózki ze zmiennym wysięgiem oraz operatorem unoszonym wraz z ładunkiem)
  • 8 godzin bezpieczna wymiana butli gazowej (szkolenie z wymiany butli jest potrzebne przy wózkach napędzanych tym paliwem, oczywiście operator nie musi być przeszkolony w tym zakresie by prowadzić wózek, ale nie może samodzielnie wymienić butli)

Kursant musi odbyć dokładnie taką liczbę godzin, jaka została wypisana powyżej w przeciwnym razie kurs jest nieważny, liczba godzin musi być wypisana na suplemencie zaświadczenia, którego wzór został ściśle opracowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Posiadanie zaświadczenia nie uprawnia operatora do poruszania się wózkiem jezdniowym, by mógł to zrobić musi otrzymać od pracodawcy pisemną imienną zgodę na prowadzenie wózka w jego zakładzie. Zgoda ta jest jednorazowa i po zwolnieniu pracownika traci swoją ważność. Jeśli pracownik posiada zaświadczenie to przedstawia je u następnego pracodawcy i stanowi to podstawę do wystawienia ponownie imiennej zgody na użytkowanie wózka. 

tl_files/WSL_blog/punkt_widzenia/Rys_1_zezwolenie.PNGRys.1 Imienne zezwolenie - wzór

Uprawnienia zdobyte drogą imiennej zgody posiadają niestety kilka mankamentów, a mianowicie:

Pierwszym z nich jest fakt, że jak już wspomniałem, są to uprawnienia wewnętrzne, obowiązują tylko na terenie firmy i tracą ważność poza jej granicami. Niestety często zdarza się, że rozładunek ciężarówki odbywa się w bramie wjazdowej lub na drodze dojazdowej nienależącej bezpośrednio do właściciela firmy, wówczas uprawnienia zdobyte tą drogą nie obowiązują ma to ogromne znaczenie, jeśli np. uszkodzimy wózkiem ciężarówkę znajdującą się poza obszarem przedsiębiorstwa, wtedy mogą wystąpić problemy z wypłatą ubezpieczenia, ponieważ operator nie ma prawa poruszać się w tym miejscu wózkiem.

Kolejny problem to wątpliwości, jakie budzą te uprawnienia, ponieważ w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki istnieje zapis, że kurs powinien być przeprowadzany przez pracodawcę a więc za każdym razem, gdy pracownik rozpoczyna nową pracę pracodawca powinien zorganizować taki kurs niezależnie czy pracownik ma np. dwadzieścia lat doświadczenia i przeszedł już raz taki kurs. Oczywiście jest to nadinterpretacja tego przepisu, pracodawca musi mieć dowód, że taki kurs się odbył - jest nim zaświadczenie.

Kolejnym problemem jest fakt, że imienna zgoda wydawana jest przez osobę kierującą jakimś zakładem lub jego oddziałem np. kierownik magazynu może wydać taką zgodę, lecz jeśli pracownik zostanie oddelegowany do innej placówki wymaga to ponownego wydania imiennej zgody przez kierownika magazynu, do którego pracownik został oddelegowany.

Ad. 2 Kwalifikacja zawodowa UDT

Kwalifikacja zawodowa UDT jest obok książeczki operatora najmocniejszym dokumentem, jakim operator może się legitymować. Możemy wyróżnić trzy kwalifikacje do obsługi wózków:

  • III WJO – wózki podnośnikowe prowadzone i zdalnie sterowane
  • II WJO – wózki podnośnikowe z wyłączeniem specjalizowanych
  • I WJO – wózki podnośnikowe specjalizowane (wózki ze zmiennym wysięgiem oraz operatorem unoszonym wraz z ładunkiem)

Ich kolejność nie jest przypadkowa, jeśli operator legitymuje się kwalifikacją np. II WJO może prowadzić wózki z tej kategorii oraz z kategorii niższej, czyli III WJO, zabrania mu się natomiast używać wózków należących do grupy I WJO. Dlatego warto starać się zdać kwalifikację I WJO, ponieważ daje nam to możliwość prowadzenia wszystkich wózków z tej i niższych kategorii.

Jak zdobyć kwalifikację UDT?

Droga do jej zdobycia jest dość prosta. Na samym początku należy odbyć kurs, który kończy się zaświadczeniem, tutaj należy zwrócić uwagę na liczbę godzin tego kursu, ponieważ może być to ten sam kurs, co przy imiennym zezwoleniu na podstawie opracowanego programu przez UDT lub na podstawie zatwierdzonego programu, przez UDT którego czas trwania to minimum 35h. Zatwierdzony program ma na celu przygotować kursanta do egzaminu przed komisją UDT i nie można na jego podstawie wystawić imiennego zezwolenia.

Jeśli już mamy zaświadczenie o ukończeniu kursu możemy złożyć wniosek do terenowego oddziału UDT o przeprowadzenie egzaminu kwalifikacyjnego. Egzamin podzielony jest na dwie części. Części teoretyczna, na którą składa się pięć pytań oraz części praktyczna, czyli wykonanie jakiejś określonej operacji.  Koszt takiego egzaminu to na dzień dzisiejszy 152zł brutto niezależnie od kategorii WJO. Jeśli kursant pozytywnie przejdzie egzamin otrzymuje zaświadczenie kwalifikacyjne w formie legitymacji podobnej do prawa jazy, podobieństwo to nie kończy się tylko na kształcie, ponieważ tak samo jak prawo jazy zaświadczenie obowiązuje na terenie całego kraju jest bezterminowe i nie wymaga imiennej zgody właściciela, (choć wymaga instruktarzu stanowiskowego i zgody zawartej w umowie o prace). Omawiane kwalifikacje dają możliwość poruszania się poza terenem zakładu ( przy spełnieniu innych wymogów do poruszania się po drogach publicznych jak np. odpowiednia kategoria prawa jazdy

tl_files/WSL_blog/punkt_widzenia/Rys_2_zaswiadczenie_UDT.PNG

Rys.2 Zaświadczenie UDT - wzór

Ad. 3 Książeczka operatora IMBiGS

Kolejną możliwością zdobycia uprawnień do poruszania się wózkami jezdniowymi chodź rzadko spotykaną jest książeczka Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego Jak wspomniałem na początku wózki jezdniowe wykorzystywane są niemal we wszystkich rodzajach przedsiębiorstw, również budowlanych czy górniczych (terenowe wózki jezdniowe, wózki ze zmiennym wyciągiem zwane zwyczajowo Manitu). Kwalifikacja nadawana przez IMBiGS ma podobną rangę, jak ta „udetowska” również trzeba odbyć kurs na podstawie programu opracowanego przez IMBiGS (na podstawie programu IMBiGS nie można wydać imiennego zezwolenia) i tak samo należy zdać egzamin przed komisją IMBiGS. To, co je różni to zdecydowanie wyższa cena takiego egzaminu.

Ad. 4 Instruktaż stanowiskowy

Ostatni z omawianych to instruktaż stanowiskowy, który jest często pomijany w dyskusji na temat prawa do poruszania się wózkami jezdniowymi. To duży błąd, ponieważ zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca ma obowiązek przeszkolić pracownika na jego stanowisku pracy. Wynika z tego, że operator wózka jezdniowego niezależnie, jakim dokumentem się legitymuje musi przejść instruktaż stanowiskowy dopiero wtedy może poruszać się po zakładzie. To niezwykle ważne a często bagatelizowane, ponieważ większość wózków różni się od siebie pod względem konstrukcyjnym nawet, jeśli jest to ten sam typ wózka np. w jednych wózkach czołowych mamy dźwignię zmiany kierunku jazdy, podczas gdy w innych służą do tego pedały.  Poza tym wiele wózków posiada wyposażenie dodatkowe, które należy przetestować w warunkach szkoleniowych np. uprząż do opuszczania wózka kompletacyjnego, gdy nie będzie można opuścić platformy wraz z operatorem. Uważam, że warto o tym pamiętać by „wyczuć” wózek w warunkach szkoleniowych a nie bezpośrednio na hali magazynowej, bo to po prostu niebezpieczne. W tym punkcie chciałbym również zwrócić uwagę na wózek, z którym na pewno mieliście wielokrotnie styczności, jest to wózek unoszący ręczny. Wózek ten napędzany jest siłą ludzkich mięśni na takie urządzenia nie są wymagane żadne uprawnienia, ale trzeba przejść instruktaż stanowiskowy, to istotne, ponieważ tego typu wózki to urządzenia mechaniczne i mogą być niebezpieczne np. Co zrobić w sytuacji, gdy obciążony wózek rozpędzi się zbyt mocno?. To samo tyczy się innych wózków w magazynie np. taczkowych, kompletacyjnych ręcznych czy ręcznych podnośnikowych.  Bezpieczeństwo w magazynie będzie tematem kolejnych artykułów.

Mama nadzieję, że powyższy artykuł rozwiał szereg wątpliwości, co do kierunków zdobycia uprawnień na wózki jezdniowe. Mam nadzieje, że wraz z wprowadzeniem w Polsce KRK (Krajowe Ramy Kwalifikacji) zdobywanie kwalifikacji do operowania wózkiem jezdniowym będzie bardziej transparentne.

 

 

 

Komentarze

Wojciech
2017-06-16   12:23

Nie do końca ma Pan rację, jesli chodzi uprawnienia wydane przez UDT, a mianowicie UDT przed przystąpieniem do egzaminu nie wymaga żadnych ukończonych kursów. Oczywiście nie wyobrażam sobie, aby ktoś mógł zdać taki egzamin bez odbycia szkolenia, ale jest to możliwe. Ja (będąc tylko skromnym konserwatorem) przeprowadziłem u minie w pracy szkolenie i z braku uprawnień do wystawiania zaświadczeń o ukończeniu szkolenia po prostu zgłosiłem chłopaków do egzaminu przed UDT - wszyscy zdobyli uprawnienia "państwowe"

Łukasz Chmielarz
2017-03-07   14:58

Sz.P. Marku ma Pan rację jednak proszę zwrócić uwagę na pełna nazwę kategorii WJO I brzmi ona następująco „Wózki jezdniowe podnośnikowe, w tym specjalizowane, tj.z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem lub ze zmiennym wysięgiem”. W tej kategorii spójnik „lub” stanowi możliwość wyłączenia części uprawnienia. Pan w rubryce „ zakres uprawnień” ma wpis o treści „wózki jezdniowe podnośnikowe, w tym specjalizowane, z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem”, a więc może Pan jeździć wszystkimi wózkami jezdniowymi z wyjątkiem tych ze zmiennym wysięgiem. I analogicznie, jeśli ktoś posiada wpis „ze zmiennym wysięgiem” nie może obsługiwać wózków podnoszących operatorów wraz z ładunkiem. Książeczka operatora jest tożsama z tym drugim wariantem.

Mirek
2017-03-03   17:23

Komentazr do ŁUKASZ CHMIELARZ. Mam uprawnienia I WJO i piszę na nich wyraźnie,że mogę obsługiwać wózki, gdzie operator podnoszony jest wraz z ładunkiem (pracowałem na takim wózku przez trzy lata- BT Vector C15)